خانه / روزهای تحصیل پزشکی / قهوه و سلامتی – شاید برایتان جالب باشد
قهوه و سلامتی

قهوه و سلامتی – شاید برایتان جالب باشد

تاریخچه کشف و گسترش قهوه جذابیت منحصر بفردی دارد.

برخی روایت‌ها که شبیه افسانه‌ست، دلیل کشف قهوه را بخاطر تلاش‌های یک بز می‌دانند در جنگل‌های باستانی قهوه فلات اتیوپی در حوالی قرن ۱۳ میلادی. بز بیچاره که علف زیادی با چاشنی دانه‌های قهوه خورده بود، شب‌ها خوابش نمی‌برد و صاحبش آقای کالدی، به فکر افتاد خوراک بز را بررسی کند و متوجه خاصیت شاداب‌کنندگی ماده‌ای در چریدن بز شد. قهوه.

برخی دیگر هم کشف آن را مربوط به قرن ۱۳ و پرندگانی می‌دانند که پس از خوردن اتفاقی دانه‌های قهوه، کبک‌شان خروس می‌خواند و بیش از حد شاد می‌زدند. Yemenite Sufi متوجه این قضیه می‌شود و داستان را پیگیری می‌کند. (+)

بقول کتاب‌های عربی دبیرستان، فوقع ما وقع!

از هر جا که کشف آن شروع شده باشد، قهوه راه تکامل و محبوب شدنش را به‌خوبی طی کرد.

از اتیوپی به شبه‌جزیره عربستان رفت و در آن‌جا «شربت عربی» نام گرفت و جایگزین نوشیدنی‌های الکلی شد.

از آن‌جا به ترکیه و اروپا در شهر ونیز ایتالیا برده شد. البته مردم ایتالیا اولین بار آن را اختراع تلخ شیطان نام‌گذاری کردند و کشیش‌های محلی هم آن را تحریم کردند. ولی پاپ کلمنت هشتم، آن را تأیید کرد و قهوه در اروپا هم گسترش یافت. فرانسه، انگلیس، هلند و آمریکا، مقصد‌های بعدی این نوشیدنی دوست‌داشتنی بود.

برای من جالب بود که قهوه در سال ۱۵۱۱ در مکه ممنوع شده بود. زیرا دولت مکه تصور می‌کرد که قهوه باعث ایجاد تفکری انتقادی می‌شود که ممکن است مخالفان دولت را در جهت از بین بردن حکومت حاضر با یکدیگر متحد کند.

این روزها قهوه در بیش از ۶۰ کشور و بیش از ۱۱ میلیون هکتار کشت می‌شود. ۲۵ میلیون کشاورز در کار کشت و کار قهوه مشغولند و صنعت قهوه سالانه چیزی حدود ۶۰ میلیون دلار درآمد دارد. (+) پس از نفت، بیشترین واردات و صادرات در سطح جهان مربوط به قهوه است.

۸۵ درصد آمریکایی‌ها قهوه را مثل یک عادت مصرف می‌کنند. (۱.۵ کاپ قهوه در روز)

بخاطر گروه زیاد سینه‌چاکان قهوه در دنیای امروز، ۱ اکتبر هر سال را روز قهوه نامگذاری کرده‌اند.

از این لینک، به سایت سازمان بین‌المللی قهوه (ICO) می‌توانید سری بزنید. برای من هم جالب بود: +

قهوه بهانه‌ای‌ بود برای صحبت کردن از «کافئین». ماده‌‌ای پرکاربرد که با زندگی این روزهای ما بدجور گره خورده. طعم و بوی کافه‌های سطح شهر، این حقیقت را تأیید می‌کند که انسان امروزی، با قهوه و کافئین هویت می‌گیرد.

منابع کافئین محصولات مختلفی مثل قهوه و چای هستند. جلوتر درمورد کافئین و جزئیات نوشیدن قهوه و عوارض و فواید آن بصورت مستند و مستدل با استفاده از تحقیقات اخیر صحبت می‌کنم.

یک لیوان چای گرم با نبات یا قهوه‌‌‌ای دم‌کرده جور کنید و کنار دستت‌تان بگذارید. اینطوری ادامه صحبت دلنشین‌تر خواهد شد.

کافئین، psychoactive است و روی روان اثر می‌گذارد. نوشیدنی‌های کافئین‌دار، بیشترین مصرف را در دنیا دارند. نوشیدنی‌های انرژی‌زا هم که کافئین دارند، برایمان آشنا هستند.

خیلی از صحبت‌های بعدی را از مقاله‌ای در ژورنال NEJM اقتباس کرده‌ام : (+)

در جدول زیر، مقدار کافئین را در نوشیدنی‌های کافئین‌دار می‌توانید ببیند.

درصد کافئین و قهوه

 کافئین در قهوه، نوشیدنی‌های انرژی‌زا و قرص‌های قهوه بسیار زیاد است و در چای حد واسطی دارد.

غنی از منزیم، پتاسیم و ویتامین B3 (نیاسین) است.

برای من جالب بود که قهوه از زمانی که خورده می‌شود، چقدر طول می‌کشد در بدن پخش شود و از آن پاک شود. کجاها می‌رود و چه کارهایی می‌کند.

ماده شیمیایی سازنده قهوه، methylxanthine (متیل گزانتین) است که ۴۵ دقیقه بعد خوردن قهوه،‌ تقریبا به طور کامل جذب می‌شود.

۱۵ دقیقه تا ۲ ساعت بعد مصرف قهوه، بیشترین غلظت کافئین در خون ظاهر می‌شود. این ماده از سد خونی مغزی (blood brain barrier) عبور می‌کند و باعث هوشیاری‌ست.

در کبد، قهوه متابولیزه می‌شود. یعنی دست می‌خورد و تغییر می‌کند.

اعمال متابولیسمی توسط آنزیمی خاص (سیتوکروم P450) انجام می‌شود.

این آنزیم از آن جهت برای ما مهم است که برخی داروهایی که مصرف می‌کنیم، روی سرعت کارکرد آن مؤثر هستند. مثلاً برخی آنتی‌بیوتیک‌های کینولون، داروهای قلبی، برونکودیلاتور، و ضدافسردگی‌ها می‌توانند فعالیت این آنزیم را کاهش دهند. یعنی قهوه مدت زیادی در خون می‌ماند و اثراتش طولانی‌تر می‌شود.

یا اینکه مثلا سیگار کشیدن باعث می‌شود کافئین زودتر از خون پاک شود.

در حاملگی و مصرف قرص‌های ضد بارداری خوراکی ( OCP) کافئین دیرتر از خون پاک می‌شود. با نیمه عمری معادل ۱۵ ساعت.

نیمه‌عمر کافئین در خون افراد بالغ طبیعی، ۲.۵ تا ۴.۵ ساعت است. این یعنی حدود ۳ ساعت زمان می‌برد تا غلظت خونی‌اش نصف شود. البته این عدد بسته به ویژگی‌های ژنتیکی افراد کمتر و بیشتر می‌شود. کبد برخی‌ها آنقدر با کافئین حال می‌کند که پاکسازی آن مدت بیشتری می‌خواهد.

البته در نوزادان، نیمه عمر خیلی بیشتر از بالغین است (۸۰ ساعت) این یعنی یک شات قهوه روی نوزاد تأثیرات بسیار بیشتری می‌تواند داشته باشد و باید مراقب بود.

اثر قهوه و سلامتی
اثرات کافئین روی بدن

کافئین غلظت ماده آدنوزین در مغز را زیادمی‌کند.

این کار در دوزهای ۴۰ تا ۳۰۰ میلی‌گرمی باعث افزایش هوشیاری و کاهش زمان واکنش دادن می‌شود.

از همه جالب‌تر کاربرد کافئین در برخی شغل‌هاست. برای مشاغل کم‌محرک که باید مدت زیادی هوشیار بمانند (خلبانی، رانندگی برای مدت طولانی) کافئین می‌تواند هوشیاری را حفظ کند.

اضافه کردن ۱۰۰ – ۱۳۰ میلی‌گرم کافئین به داروهای ضددرد، اثر این داروهای مُسکن را بیشتر می‌کند. درد را بهتر تسکین می‌دهد.

وقتی قهوه یا چای می‌خورید، طبیعی‌ست اگر زود به زود دستشویی بروید. قهوه، ادرارآور است البته نه در آن میزان که باعث کمبود آب بدن شود مثل بیماری‌هایی شبیه اسهال.

کافئین موجود در قهوه، باعث کاهش کیفیت خواب می‌شود. بهرحال وقتی هوشیار باشی، دیرتر هم خوابت می‌برد.

در افراد حساس مثل اختلالات دوقطبی و افراد مضطرب، می‌تواند مشکلات روحی روانی‌شان را حادتر کند.

شاید شنیده‌اید از اعتیاد به قهوه صحبت می‌کنند. در مطالعاتی که انجام شده، فهمیده‌اند که با مصرف عادت‌وار (habitual) کافئین، اگر مصرف آن را ناگهانی قطع کنیم اثرات کمبود کافئین ظاهر می‌شود. سردرد، خستگی، کاهش هوشیار بودن، مود افسرده و علایم شبه‌آنفلوآنزا ، ۱-۲ روز بعد قطع کردن تا ۲-۹ روز پس از آن می‌تواند رخ بدهد و پس از آن مثل یک انسان سالم خواهید بود.

البته وقتی کافئین بیش از حد مصرف می‌شود می‌تواند کشنده باشد. ولی اگر منبع کافئین شما قهوه یا چای است، جای نگرانی نیست. چرا که برای اینکه خودتان را به کشتن دهید، باید چیزی حدود ۷۵ تا ۱۰۰ کاپ در طول روز مصرف کنید که چیزی دور از انتظار و غیرمنتطقی بنظر می‌رسد!

مصرف بیش از ۱.۲ گرم کافئین در طول روز،‌ می‌تواند اثرات سمیت مصرف بیش از اندازه‌ ایجاد کند.

مثلاً؟

اضطراب، بی‌قراری، عصبی شدن، ملال، بی‌خوابی و هیجان بیش از حد، سراسیمگی جسمی روانی، جریان بیش از اندازه فکر و خیلی تند صحبت کردن.

مصرف نوشیدنی‌های انرژی‌زا و الکل، می‌تواند اثرات زیان‌باری روی سیستم قلبی عروقی و روحی روانی بگذارد. افرادی که بیش از یک لیتر نوشیدنی‌های انرژی‌زا مصرف می‌کنند، در معرض عوارض قلبی عروقی کافئین مثل فشار خون بالا و تپش قلب هستند.

برخی یگر از اثرات مصرف کافئین را خلاصه‌تر بیان می‌کنم. شاید برایتان جالب باشد.

افزایش فشار خون در کوتاه مدت (هفته) و سپس مقاومت به این افزایش فشار و نرمال شدن فشار خون.

افزایش LDL (چربی با دانسیته پایین) خون با مصرف بیش از ۶ کاپ از قهوه‌های فیلتر نشده: قهوه فرانسه، ترک، موکاپادها.

درصورت مصرف ۳ تا ۵ کاپ قهوه در روز بصورت عادت‌وار، ریسک بیماری‌های قلبی عروقی و دیابت تایپ ۲ کاهش پیدا می‌کند.

کاهش ریسک سرطان‌های پروستات، پستان، کبد و اندومتر رحم.

کاهش رخداد سنگ‌های کلیوی و صفراوی.

مصرف منظم قهوه و زیر ۸ کاپ در روز، ریسک افسردگی و خودکشی را هم در مصرف‌کنندگان کاهش می‌دهد.

بطور کلی قهوه، ریسک مرگ و میر را کاهش می‌دهد. وقتی حالت بهتر باشد، ریسک اینکه از لحاظ روحی به بن‌بست برسی و بخواهی خودت را بکشی کمتر می‌شود.

البته اگر شرایط نامناسب زورش به هوشیاری و حس خوب حاصل از مصرف قهوه‌ی بیچاره نچربد.

و یک نکته‌ی خیلی مهم در حاملگی: مصرف متوسط قهوه، باعث کاهش وزن‌گیری جنین موقع تولد و افزایش ریسک از دست دادن حاملگی می‌شود. (+/+)

پس مصرف زیاد قهوه در حاملگی و موقع شیر دادن (بیشتر از ۲۰۰ میلی‌گرم در طول روز) خطرناک است.

در نهایت ژورنال NEJM، پیشنهاد می‌کند که مصرف منابع کافئین (قهوه-چای) گرچه برای پیشگیری از بیماری‌ها توصیه نمی‌شود ولی خانم‌هایی که باردار نیستند یا شیردهی ندارند،‌ سایر مردان و افرادی که مشکل سلامتی خاصی در سابقه خود ندارند، می‌توانند مصرف متوسط قهوه یا چای را بعنوان قسمتی از سبک زندگی سالم داشته باشند. (+)

در انتها اسم بردن از یک برند مطرح قهوه در سطح جهان خالی از لطف نیست. برند Eight O’clock coffee. ساعت ۸.

این برند، سال ۱۸۵۹ تأسیس شده. دلیل نامگذاری‌اش به این خاطر بود که طی بررسی که سال ۱۹۱۹ این شرکت انجام داد، محبوب‌ترین زمان نوشیدن قهوه ۸ صبح و ۸ شب بیان شد. آن‌ها هم از این بهانه استفاده کردند و اسم «ساعت ۸» را روی محصول خود قرار دادند.

Eight O'clock coffee
Eight O’clock coffee

برند استارباکس هم به‌اندازه کافی مشهور و معروف هست که نیازی به توضیح اضافی در این مورد نباشد.

برای نوشتن این پست، از اطلاعات این کتاب هم استفاده کرده‌ام.

قهوه

درباره‌ی محمدجواد یعقوبی

محمدجواد یعقوبی
کنجکاو و علاقه‌مند به چای گرم با نبات،‌ نوشتن و ادبیات، موسیقی سنتی ایرانی. اینجا از دغدغه‌هایم در دل ثانیه‌های زندگی می‌نویسم.

همچنین ببینید

Antibiotic-resistance

مقاومت آنتی‌ بیوتیکی – آنتی‌ بیوتیک نقل و نبات نیست!

پاندمی covid-19 دوران عجیبی بود. از خانه‌نشینی و قرنطینه گذشته تا مشکلات‌ عمده‌ای که برای …

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد.